Jak przeprowadzić postępowanie spadkowe gdy nie znamy spadkobierców?
§5

Jak przeprowadzić postępowanie spadkowe gdy nie znamy spadkobierców?

Pierwszą czynnością, którą musimy wykonać gdy chcemy nabyć spadek po zmarłym krewnym jest złożenie do Sądu Rejonowego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. We wniosku takim należy wskazać imię, nazwisko, numer PESEL oraz adres zamieszkania wnioskodawcy oraz imiona, nazwiska i adresy wszystkich znanych wnioskodawcy spadkobierców (uczestników postępowania).  I tutaj najczęściej pojawia się problem. Sąd z urzędu zobligowany jest ustalić krąg spadkobierców, nie liczmy jednak na to, że wykona całą pracę za nas. Ustalenie kręgu spadkobierców zmarłego członka rodziny oraz adresów do korespondencji może okazać się szczególnie kłopotliwe w sytuacji, gdy nie utrzymujemy kontaktu z naszymi krewnymi lub zamieszkują oni na stałe za granicą, co dziś nie należy do rzadkości.

Najczęściej mamy do czynienia z dwoma sytuacjami. W pierwszym przypadku spadkobiercy są znani z imienia i nazwiska, ale nie jest znane ich miejsce pobytu – wówczas ustanawia się kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu.

Kodeks Postępowania Cywilnego (art. 143 K.p.c.) wskazuje, że:  „jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe, wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający”. Kuratora można jednak ustanowić tylko wtedy, kiedy znane jest imię i nazwisko danej osoby.

Zgodnie z art. 144 § 1 K.p.c. wnioskodawca musi jednak udowodnić, że nie zna aktualnego adresu strony. I nie wystarczy tu zwykłe stwierdzenie, że adres nie jest nam znany, trzeba wykazać się inicjatywą (i nierzadko zdolnościami detektywistycznymi). W tej sytuacji należy zwrócić się z odpowiednim wnioskiem do biur adresowych lub organów ewidencji ludności (urząd gminy). Niezbędny będzie nam ostatni znany adres osoby, której poszukujemy. Do wniosku o udostępnienie danych adresowych strony należy dołączyć wezwanie z sądu, które potwierdza, że istnieje interes prawny w ustaleniu danych. Można też zwrócić się z wnioskiem do Departamentu Centralnych Ewidencji Państwowych MSWiA (ul. Pawińskiego 17/21, 02-106 Warszawa) o udostępnienie informacji meldunkowych dotyczących osób poszukiwanych.

Dopiero gdy wyczerpiemy wszystkie te możliwości odpowiednio je dokumentując, sąd będzie mógł ustanowić kuratora dla spadkobierców ustawowych. Wcześniej sąd wzywa do wskazania kandydata na kuratora, najlepiej wybrać w takim przypadku kogoś z rodziny. Kurator do chwili zgłoszenia się strony lub jej przedstawiciela będzie odbierał pisma adresowane do osoby nieznanej z miejsca pobytu i zapewni ochronę jej praw.

W drugim przypadku, znacznie trudniejszym nie wiadomo, kto jest spadkobiercą - ani gdzie mieszka, ani jakie nosi imię i nazwisko, ani czy w ogóle żyje - wtedy niezbędne jest ustalenie kręgu spadkobierców przez przez ogłoszenie.

Zgodnie z art. 672 K.p.c. „jeśli zapewnienie spadkowe (czyli przekazanie przez jednego ze spadkobierców wszystkich informacji na temat pozostałych spadkobierców, jakimi dysponuje oraz istnienia lub braku testamentu) nie było złożone albo jeżeli zapewnienie lub inne dowody nie będą uznane przez sąd za wystarczające, postanowienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie”. W myśl kolejnego artykułu Kodeksu ogłoszenie takie powinno zawierać:

imię, nazwisko, zawód oraz ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy oraz datę jego śmierci; wskazanie majątku pozostałego po spadkodawcy; wezwanie, aby spadkobiercy w ciągu 6 miesięcy od dnia wskazanego w ogłoszeniu zgłosili i udowodnili nabycie spadku, gdyż w przeciwnym razie mogą zostać pominięci w postanowieniu o stwierdzenie nabycia spadku.

Ogłoszenie takie powinno być umieszczone w prasie o zasięgu ogólnokrajowym, np. w „Rzeczpospolitej” lub „Monitorze Sądowym i Gospodarczym”. Niestety, zamieszczenie takiego ogłoszenia wiąże się z opłatą rzędu minimum 1000 zł (sąd może zwolnić z ponoszenia kosztów ogłoszenia jeśli są ku temu się odpowiednie przesłanki).Po upływie sześciu miesięcy sąd wyznaczy rozprawę, na którą wezwie także osoby, które odpowiedziały na ogłoszenie podając swój adres. Jeśli w ciągu sześciu miesięcy nie zgłosi się nikt bądź zgłosiwszy się nie udowodni swojego prawa do spadku, sąd wyda postanowienie stwierdzające nabycie spadku tylko na rzecz tych spadkobierców, którzy udowodnili swoje prawa.